Gokken: kwetsbaar en kostbaar

Op de middelbare school en in militaire dienst speelden we soms poker om dubbeltjes. Daar bleef het (althans bij mij) wel bij. Van betjes zetten had ik zelfs nooit gehoord. Inmiddels zijn kansspelen volstrekt genormaliseerd, zeker onder jongeren. En dat terwijl gokken minstens zo’n risicovolle bezigheid is als drinken. Hoewel er, net als bij alcoholgebruik, veel mensen zijn die hun gokgedrag behoorlijk in de hand hebben, ligt verslaving altijd op de loer en bestaat de kans dat spelers meer verliezen dan hun lief is. Sinds iedereen kan gokken op z’n smartphone is de drempel om je eraan over te geven bovendien wel heel laag geworden. 

De toenemende normaliteit en het gemak waarmee je overal en altijd kunt gokken leiden tot zorg. De problemen die alcohol met zich brengt, zijn grotendeels vergelijkbaar, maar er is één belangrijk verschil: hoewel drank ook niet gratis is, kun je jezelf met gokken in korte tijd in behoorlijk grote financiële problemen brengen. Dat geldt zeker als je illegaal gokt, maar zelfs op de door ons strikt gereguleerde legale markt kun je, als je er gevoelig voor bent, gemakkelijk in de problemen raken. Het gemiddelde verlies op de legale markt is zo’n 125 euro per maand. 

Wanneer gokken een probleem wordt, hangt in elk geval deels af van het geld dat een gokker te besteden heeft. Toch is het moeilijk en naar mijn smaak ook onwenselijk via gokregulering inkomenspolitiek te bedrijven. Hoeveel zouden mensen moeten mogen vergokken? Mag de overheid dat überhaupt voor hen beslissen? Ik ben erg huiverig voor het aantasten van de keuzevrijheid van burgers en het maken van onderscheid op basis van inkomen sec. Als iemand risicovolle, maar mogelijk kansrijke beleggingen wil doen en daarom aandelen SpaceX koopt in de verwachting dat het Tesla-wonder zich zal herhalen en zo dus hoopt miljonair te worden, zijn geld, zijn keus. Als iemand de erfenis van haar opa liever vergokt dan gebruikt voor de aankoop van een woning is dat ongetwijfeld onverstandig, maar haar geld, haar keus. 

Gokbedrijven op de Nederlandse markt moeten inkomensstromen en draagkracht van hun klanten controleren  in het kader van hun zorgplicht en om witwassen te voorkomen. Als ze daarin tekortschieten treedt de Kansspelautoriteit handhavend op. Gegeven deze omstandigheid zou je kunnen stellen dat dit (doorgaans) waarborgt dat mensen geen geld vergokken dat ze echt niet kunnen missen. Toch zijn er wel degelijk groepen waarvan je je kunt afvragen of het verstandig is ze bloot te stellen aan een financieel risicovolproduct als gokken.

We hebben in Nederland een systeem waarbij mensen zich op vrijwillige basis kunnen afschermen van de mogelijkheden om (legaal) te gokken: het uitsluitingsregister Cruks, ook bekend als de Gokstop. Op dit moment staan daar zo’n 120.000 mensen in. Als je er eenmaal inzit, kun je er een half jaar niet uit. De staatssecretaris wil dat verlengen tot een jaar. Dat lijkt me een verstandig voornemen. Het zou nog wel langer mogen wat mij betreft. 

In dat uitsluitingsregister zitten ook mensen die zichzelf niet hebben ingeschreven, maar onvrijwillig voorgedragen zijn. Dat kan zijn op basis van een aanvraag door een gokbedrijf dat verontrustend gokgedrag heeft gesignaleerd, door een naaste die zich ernstig zorgen maakt, of door een curator of bewindvoerder.

Juist over die laatste groep maak ik me serieus zorgen. In Nederland staan zo’n 250.000 mensen onder beschermingsbewind, en nog eens zo’n 25.000 mensen onder curatele. In het centraal curatele en bewindregister (CCBR) zijn mensen geregistreerd die onder curatele staan, bijvoorbeeld omdat zij een drank- of drugsverslaving hebben en daarom hun persoonlijke en financiële zaken niet goed kunnen regelen. Ook personen die voor bijvoorbeeld problematische schulden onder bewind staan, zijn in dat register terug te vinden. Juist deze mensen zijn extra kwetsbaar zijn waar het om gokken gaat: een tijdsbesteding met een hoge verslavingsfactor en (te) grote uitgaves. 

Ik zou, nu het Commisiedebat over kansspelen toch over de zomer is getild, de staatssecretaris een voorstel willen doen: gebruik de recesperiode om naast de verlenging van de minimale inschrijfduur in Cruks ook een simpel voorstel uit te werken om  alle ingeschrevenen in het CCBR automatisch op te nemen in Cruks voor de duur dat zij onder bescherming of curatele staan. We hebben de afgelopen tijd gemerkt dat daar vanuit bewindvoerders en curatoren behoefte aan is. Door het CCBR direct en integraal aan Cruks te koppelen bieden we optimale bescherming aan een uiterst kwetsbare groep. In onze buurlanden België en Duitsland gebeurt dit al. Ik heb een verslaafde weleens horen zeggen dat hij ‘blij’ was een gokverslaving te  hebben, omdat hij zich dankzij Cruks betrekkelijk goed ver van de verleiding kon houden, terwijl dat met andere verslavingen veel moelijker is. De deur naar de slijterij kunnen we voor de alcoholist niet sluiten, maar de deur naar het (legale) casino kunnen we voor de (toekomstige) verslaafde wel degelijk op slot doen.

Michel Groothuizen