Loterijen en winkansen

Loterijen moeten aangeven ‘wat de statistische kans is op het winnen van een prijs’. Dat staat in de Wet op de kansspelen (artikel 4a lid 3b). Het is de taak van de Kansspelautoriteit erop toe te zien dat loterijen voorafgaand aan trekkingen hun prijzenschema’s publiceren en dat deze informatie vindbaar is. Een doelstelling van de Kansspelautoriteit is de bescherming van consumenten: deelnemers aan kansspelen die willen weten hoe een spel werkt, moeten die informatie kunnen vinden.

Redenen voor deelname

Voor veel deelnemers aan loterijen zal het kunnen winnen van een geldprijs een belangrijke, zo niet de belangrijkste reden voor deelname zijn. Maar er kunnen ook andere redenen zijn om mee te doen aan een loterij. Het steunen van een goed doel bijvoorbeeld.

Wat zegt een winkans?

De ‘statistische kans op het winnen van een prijs’ zoals het in de wet omschreven staat, wordt vaak vertaald als winkans. Die kan worden berekend door het aantal prijzen te delen door het aantal verkochte loten. Deze winkans geeft de kans op het winnen van een prijs weer, maar niet op welke prijs: er is een groot verschil tussen het winnen van een klein bedrag of een miljoen euro. Daar komt bij dat sommige loterijen prijzen uitkeren die kleiner zijn dan de kosten van een lot. Als je met een lot van 20 euro een prijs van 5 euro wint, heb je dan gewonnen? Mensen zullen dit verschillend beoordelen.

Verschillende prijzenschema’s

Loterijen onderling met elkaar vergelijken is erg moeilijk. Aanbieders van loterijen zijn vrij in het bepalen van het aantal en de hoogte van prijzen: de ene loterij heeft relatief weinig, maar hoge prijzen, een andere relatief veel, maar lagere prijzen. Ook op andere gebieden onderscheiden loterijen zich van elkaar. Zo kent de ene loterij bijvoorbeeld alleen maar geldprijzen, terwijl de andere loterij ook prijzen in natura uitkeert. Andere onderscheidende kenmerken zijn de afdracht aan de Staat of goede doelen, de selectie van goede doelen, de hoogte van de prijzen voor een lot, het aantal trekkingen en de reclame waarmee loterijen hun product promoten.

Wettelijke verplichtingen

De Wet op de kansspelen stelt verplichtingen aan loterijen met een meerjarige vergunning. Voor de Staatsloterij geldt een ander regime dan voor de goededoelenloterijen. De Staatsloterij is wettelijk verplicht 60 procent van haar opbrengst als prijzen uit te keren aan de deelnemers. Het restant komt, na aftrek van kosten, ten goede aan de Staat, met een minimum van 15 procent. Voor de goededoelenloterijen geldt dat de opbrengst ‘enig algemeen belang’ moet dienen. Onder algemeen belang wordt verstaan sport, maatschappelijk welzijn, cultuur, gezondheidszorg of ontwikkelingswerk. De afdracht van de opbrengst (bedrag door verkoop van loten) moet minimaal 50 procent bedragen. Voor alle loterijen geldt dat er over prijzen hoger dan 449 euro (in geld en in natura) kansspelbelasting verschuldigd is. Ze moeten aangeven voor wiens rekening de kansspelbelasting is. Meestal keren loterijen nettoprijzen uit. Dat wil zeggen dat de belasting wordt ingehouden.